Η υπόθεση των καμερών τροχαίας επιστρέφει δυναμικά στο προσκήνιο, αυτή τη φορά όχι εξαιτίας νέων παραβάσεων στους δρόμους, αλλά λόγω της μεθόδου που επιλέχθηκε για την επίδοση των χιλιάδων εκκρεμών εξωδίκων. Η πρακτική της Αστυνομίας να εντοπίζει και να επιδίδει πρόστιμα σε πολίτες κατά τη διέλευσή τους από οδοφράγματα ή κατά τη διάρκεια τυχαίων ελέγχων έχει προκαλέσει έντονες πολιτικές αντιδράσεις, αναζωπυρώνοντας τη συζήτηση για τα όρια της νομιμότητας και την προστασία των δικαιωμάτων των πολιτών.
Το ζήτημα ήρθε ενώπιον της Βουλής μετά από καταγγελίες βουλευτών ότι πολίτες ενημερώνονται για εξώδικα πολλών μηνών ή και ετών τη στιγμή που επιχειρούν να περάσουν στα κατεχόμενα ή όταν ανακόπτονται για άλλους λόγους από μέλη της Αστυνομίας. Οι αναφορές περί κατακράτησης ταυτοτήτων και καθυστέρησης πολιτών στα οδοφράγματα προκάλεσαν επιπρόσθετο προβληματισμό, με βουλευτές να ζητούν ξεκάθαρη νομοθετική ρύθμιση και όχι ερμηνείες της υφιστάμενης νομοθεσίας.
Το βάρος των 360.000 ανεπίδοτων εξωδίκων
Πίσω από τη νέα στρατηγική βρίσκεται ένας αριθμός που προκαλεί σοκ: περίπου 360.000 εξώδικα από το σύστημα φωτοεπισήμανσης παραμένουν ανεπίδοτα.
Ο τεράστιος αυτός όγκος αποκαλύπτει ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα που αντιμετωπίζει το σύστημα των καμερών από την ημέρα εφαρμογής του. Χιλιάδες οδηγοί είτε δεν παραλαμβάνουν τις επιστολές είτε δεν εντοπίζονται στις διευθύνσεις που είναι καταχωρημένες στα αρχεία του Τμήματος Οδικών Μεταφορών, με αποτέλεσμα τα πρόστιμα να παραμένουν ανενεργά και ανείσπρακτα.
Για το Υπουργείο Δικαιοσύνης και την Αστυνομία, η κατάσταση δημιουργεί ζήτημα ισονομίας. Όπως επισημάνθηκε ενώπιον της Βουλής, υπάρχουν πολίτες που πληρώνουν άμεσα τα πρόστιμά τους και άλλοι που αποφεύγουν συστηματικά την παραλαβή τους, παραμένοντας ουσιαστικά εκτός διαδικασίας επιβολής κυρώσεων.
Νομική γκρίζα ζώνη
Ωστόσο, η προσπάθεια αντιμετώπισης του προβλήματος φαίνεται να ανοίγει ένα νέο μέτωπο.
Μέρος του πολιτικού κόσμου και αρκετοί νομικοί εκφράζουν αμφιβολίες κατά πόσο η υφιστάμενη νομοθεσία επιτρέπει ρητά την επίδοση εξωδίκων σε οδοφράγματα, αστυνομικούς σταθμούς ή κατά τη διάρκεια τυχαίων ελέγχων.
Η βασική ένσταση αφορά το γεγονός ότι η νομοθεσία για το σύστημα φωτοεπισήμανσης περιγράφει συγκεκριμένες διαδικασίες επίδοσης, κυρίως μέσω ταχυδρομείου ή εξουσιοδοτημένου επιδότη, χωρίς να γίνεται σαφής αναφορά σε επιδόσεις επί τόπου από αστυνομικούς.
Από την άλλη πλευρά, η Αστυνομία υποστηρίζει ότι έχει εξασφαλίσει σχετική γνωμάτευση από τη Νομική Υπηρεσία, η οποία θεωρεί νόμιμη την επίδοση εξωδίκων από μέλη της δύναμης εντός των ελεγχόμενων περιοχών της Κυπριακής Δημοκρατίας.
Η διαφορά αυτή δεν είναι απλώς τεχνικής φύσεως. Αγγίζει τον πυρήνα της διοικητικής νομιμότητας και της σχέσης κράτους-πολίτη.
Ένα σύστημα που δοκιμάζει τα όριά του
Η συζήτηση αποκαλύπτει και μια βαθύτερη παθογένεια. Παρά τα εκατομμύρια ευρώ που επενδύθηκαν στο σύστημα φωτοεπισήμανσης, η διαδικασία διαχείρισης και είσπραξης των προστίμων εξακολουθεί να αντιμετωπίζει σοβαρές δυσκολίες.
Το γεγονός ότι εκατοντάδες χιλιάδες υποθέσεις παραμένουν εκκρεμείς δημιουργεί ερωτήματα για την αποτελεσματικότητα ολόκληρου του μηχανισμού. Εάν ένα πρόστιμο δεν επιδίδεται εγκαίρως, χάνει σε μεγάλο βαθμό τον αποτρεπτικό του χαρακτήρα, ενώ παράλληλα ενισχύεται η αίσθηση ατιμωρησίας.
Αρκετοί παρατηρητές σημειώνουν ότι η λύση δεν μπορεί να είναι μόνο η εντατικοποίηση των ελέγχων στα οδοφράγματα ή στους δρόμους. Αντίθετα, απαιτείται συνολική αναθεώρηση της διαδικασίας, με αξιοποίηση της ψηφιακής τεχνολογίας, ηλεκτρονικές ειδοποιήσεις και επικαιροποίηση των στοιχείων των οδηγών, ώστε να αποφεύγονται οι σημερινές στρεβλώσεις.
Η επόμενη μέρα
Το θέμα αναμένεται να επανέλθει σύντομα στη Βουλή, καθώς αυξάνονται οι φωνές που ζητούν ξεκάθαρο νομοθετικό πλαίσιο για τον τρόπο επίδοσης των εξωδίκων από τις κάμερες.
Το ερώτημα πλέον δεν είναι μόνο πώς θα παραδοθούν τα 360.000 ανεπίδοτα πρόστιμα. Το πραγματικό διακύβευμα είναι κατά πόσο το κράτος μπορεί να επιβάλει τον νόμο με τρόπο αποτελεσματικό, διαφανή και απολύτως συμβατό με τις αρχές της δικαιοσύνης και της ισότητας απέναντι στον νόμο.
Γιατί σε μια ευνομούμενη πολιτεία, η οδική ασφάλεια είναι αδιαπραγμάτευτη. Το ίδιο όμως και η νομιμότητα των διαδικασιών που εφαρμόζονται για την επιβολή της.