Η Βάπτιση αποτελεί το πρώτο και σημαντικότερο από τα επτά Μυστήρια της Ορθόδοξης Εκκλησίας. Δεν είναι απλώς μια θρησκευτική τελετή ή ένα οικογενειακό έθιμο, αλλά η επίσημη είσοδος του ανθρώπου στη χριστιανική ζωή και η απαρχή της πνευματικής του πορείας. Για την Ορθόδοξη θεολογία, χωρίς τη Βάπτιση δεν μπορεί να υπάρξει πλήρης συμμετοχή στη ζωή της Εκκλησίας, ούτε πρόσβαση στα υπόλοιπα μυστήρια.
Η ιδιαίτερη σημασία της αποτυπώνεται τόσο στην Αγία Γραφή όσο και στην παράδοση των πρώτων χριστιανικών αιώνων, όπου η Βάπτιση θεωρείται η «δεύτερη γέννηση» του ανθρώπου, αυτή τη φορά όχι κατά σάρκα, αλλά κατά πνεύμα.
Η εντολή του ίδιου του Χριστού
Η Βάπτιση δεν αποτελεί μεταγενέστερη εκκλησιαστική πρακτική. Θεμελιώνεται στα ίδια τα λόγια του Ιησού Χριστού προς τους μαθητές Του μετά την Ανάσταση:
«Πορευθέντες μαθητεύσατε πάντα τα έθνη, βαπτίζοντες αυτούς εις το όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος».
Η εντολή αυτή αποτελεί τη βάση του μυστηρίου και εξηγεί γιατί η Εκκλησία το θεωρεί απαραίτητο για κάθε πιστό.
Η πνευματική αναγέννηση
Σύμφωνα με την Ορθόδοξη διδασκαλία, κατά τη Βάπτιση ο άνθρωπος απαλλάσσεται από το προπατορικό αμάρτημα και κάθε προηγούμενη αμαρτία, ενώ γεννιέται πνευματικά ως νέο μέλος της Εκκλησίας.
Η τριπλή κατάδυση στο νερό συμβολίζει:τη σταύρωση,την ταφή,και την Ανάσταση του Χριστού.Με αυτόν τον συμβολισμό, ο βαπτιζόμενος εγκαταλείπει τον παλαιό τρόπο ζωής και ξεκινά μια νέα πνευματική πορεία.
Γιατί είναι το σημαντικότερο Μυστήριο;
Η Βάπτιση θεωρείται το θεμέλιο όλων των υπόλοιπων μυστηρίων.Χωρίς αυτήν δεν μπορεί κάποιος να συμμετάσχει στη Θεία Ευχαριστία, να λάβει το Χρίσμα, να τελέσει γάμο μέσα στην Εκκλησία ή να χειροτονηθεί.
Με άλλα λόγια, αποτελεί την «πύλη» μέσα από την οποία ο άνθρωπος εισέρχεται στη ζωή της Εκκλησίας.Οι θεολόγοι επισημαίνουν ότι η Βάπτιση δεν είναι απλώς μια πράξη καθαρμού, αλλά μια πραγματική ένωση του ανθρώπου με τον Χριστό.
Το Άγιο Χρίσμα ακολουθεί αμέσως
Σε αντίθεση με άλλες χριστιανικές ομολογίες, στην Ορθόδοξη Εκκλησία η Βάπτιση συνοδεύεται αμέσως από το Μυστήριο του Χρίσματος.
Με το Άγιο Μύρο ο νεοφώτιστος λαμβάνει, σύμφωνα με τη θεολογία της Εκκλησίας, τα χαρίσματα του Αγίου Πνεύματος και καθίσταται πλήρες μέλος του εκκλησιαστικού σώματος.
Γι' αυτό και ακόμη και τα βρέφη μπορούν αμέσως μετά να μεταλαμβάνουν της Θείας Κοινωνίας.
Γιατί βαπτίζονται τα βρέφη;
Ένα από τα συχνότερα ερωτήματα αφορά τη βάπτιση των νηπίων.Η Ορθόδοξη Εκκλησία υποστηρίζει ότι, όπως ένα παιδί δεν επιλέγει να γεννηθεί βιολογικά αλλά απολαμβάνει από την πρώτη στιγμή τα αγαθά της ζωής, έτσι και η πνευματική ζωή δεν πρέπει να καθυστερεί μέχρι την ενηλικίωση.Την ευθύνη της χριστιανικής ανατροφής αναλαμβάνουν οι γονείς και οι ανάδοχοι (νονοί), οι οποίοι δεσμεύονται να οδηγήσουν το παιδί στην πίστη και στη ζωή της Εκκλησίας.
Οι συμβολισμοί της τελετής
Κάθε στοιχείο της Βάπτισης έχει βαθύ θεολογικό συμβολισμό.
Το νερό συμβολίζει τη ζωή, αλλά και τον καθαρμό.
Το λευκό ένδυμα εκφράζει την πνευματική καθαρότητα.
Το κερί συμβολίζει το φως του Χριστού.
Η αποκήρυξη του Σατανά και η ομολογία πίστεως σηματοδοτούν τη συνειδητή επιλογή του χριστιανικού τρόπου ζωής.
Η περιφορά γύρω από την κολυμβήθρα εκφράζει τη χαρά για τη νέα πνευματική γέννηση.
Η κοινωνική διάσταση της Βάπτισης
Στη σύγχρονη εποχή η Βάπτιση έχει αποκτήσει και έντονο κοινωνικό χαρακτήρα. Συγγενείς και φίλοι συγκεντρώνονται για να γιορτάσουν το γεγονός, ενώ ο θεσμός του νονού αποκτά ιδιαίτερη σημασία στις ελληνικές και κυπριακές οικογένειες.
Ωστόσο, οι θεολόγοι υπενθυμίζουν ότι ο πυρήνας του μυστηρίου δεν βρίσκεται στη δεξίωση, στα δώρα ή στην κοινωνική εκδήλωση, αλλά στην πνευματική δέσμευση που αναλαμβάνουν οι γονείς και ο ανάδοχος απέναντι στο παιδί.
Ένα Μυστήριο που σηματοδοτεί μια νέα αρχή
Η Βάπτιση δεν αποτελεί το τέλος μιας τελετής, αλλά την αρχή μιας ολόκληρης ζωής μέσα στην Εκκλησία. Είναι το Μυστήριο που, σύμφωνα με την ορθόδοξη παράδοση, ενώνει τον άνθρωπο με τον Χριστό, τον εντάσσει στην κοινότητα των πιστών και ανοίγει τον δρόμο για τη συμμετοχή του στα υπόλοιπα Μυστήρια.
Γι' αυτό και η Εκκλησία τη χαρακτηρίζει ως το θεμέλιο της χριστιανικής ύπαρξης και το σημαντικότερο από τα επτά Μυστήρια. Δεν είναι μόνο μια πράξη πίστης, αλλά μια πνευματική γέννηση που, κατά την ορθόδοξη θεολογία, συνοδεύει τον άνθρωπο σε όλη τη διάρκεια της ζωής του.