Η εικόνα της ιστορικής Αγίας Σοφίας στην κατεχόμενη Λευκωσία να φωτίζεται κάθε βράδυ με τις σημαίες της Τουρκίας και του κατοχικού καθεστώτος, συνοδευόμενες από τη φράση του Προφήτη Μωάμεθ «Να είστε ανεκτικοί, ώστε και οι άλλοι να είναι ανεκτικοί απέναντί σας» (Hoş Gör ki Hoş Görülesin), προκαλεί έντονες αντιδράσεις και επαναφέρει στο επίκεντρο τον τρόπο με τον οποίο αξιοποιούνται ιστορικά και θρησκευτικά μνημεία στην κατεχόμενη Κύπρο.
Οι σχετικές φωτογραφίες, που κυκλοφορούν ευρέως στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, αποτυπώνουν μια νέα πραγματικότητα γύρω από το εμβληματικό μνημείο, το οποίο για αιώνες αποτέλεσε ένα από τα σημαντικότερα σύμβολα της χριστιανικής παρουσίας στην Κύπρο και σήμερα χρησιμοποιείται ως τέμενος Σελιμιγιέ.
Ένα μνημείο με βαριά ιστορία
Ο καθεδρικός ναός της Αγίας Σοφίας ανεγέρθηκε από τους Λουζινιανούς το 1192 και υπήρξε για αιώνες ο χώρος στέψης των βασιλέων της Κύπρου. Μετά την οθωμανική κατάκτηση της Λευκωσίας το 1571 μετατράπηκε σε μουσουλμανικό τέμενος, διατηρώντας ωστόσο αναλλοίωτη τη μοναδική γοτθική αρχιτεκτονική του.
Οι εργασίες αποκατάστασης που ξεκίνησαν το 2019 ολοκληρώθηκαν το 2025 και το τέμενος επαναλειτούργησε παρουσία της τουρκικής πολιτικής ηγεσίας, με τον Πρόεδρο της Τουρκίας Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν να συμμετέχει μέσω τηλεδιάσκεψης στα εγκαίνια.
Η τελετή είχε έντονο πολιτικό χαρακτήρα, καθώς παρέστησαν ο Τουρκοκύπριος ηγέτης Ερσίν Τατάρ, αξιωματούχοι του κατοχικού καθεστώτος και εκπρόσωποι της Άγκυρας, οι οποίοι συνέδεσαν δημόσια το μνημείο με τη διαχρονική παρουσία της Τουρκίας στην Κύπρο.
Ο συμβολισμός πίσω από τον φωτισμό
Η επιλογή να προβάλλονται πάνω στο ίδιο το μνημείο οι σημαίες της Τουρκίας και του ψευδοκράτους δεν θεωρείται τυχαία. Αντιθέτως, εκλαμβάνεται ως μία ακόμη προσπάθεια εμπέδωσης της τουρκικής κυριαρχίας στα κατεχόμενα μέσα από ισχυρούς οπτικούς συμβολισμούς.
Η παράλληλη προβολή της ρήσης περί ανεκτικότητας δημιουργεί ακόμη μεγαλύτερη αντίφαση στα μάτια πολλών παρατηρητών. Ενώ το μήνυμα προβάλλει αξίες ειρηνικής συνύπαρξης, η χρήση του πάνω σε ένα μνημείο που αποτελεί αντικείμενο ιστορικής, πολιτιστικής και πολιτικής διαμάχης ερμηνεύεται από αρκετούς ως επικοινωνιακή προσπάθεια εξωραϊσμού μιας βαθιά αμφισβητούμενης πραγματικότητας.
Πολιτική διάσταση με αποδέκτη το εξωτερικό
Η χρονική συγκυρία δεν περνά απαρατήρητη. Καθώς βρίσκονται σε εξέλιξη διεθνείς διεργασίες γύρω από το Κυπριακό και η Τουρκία επιχειρεί να ενισχύσει τον περιφερειακό και διεθνή της ρόλο, τέτοιες κινήσεις αποκτούν ιδιαίτερη σημασία.
Πέρα από το εσωτερικό ακροατήριο στα κατεχόμενα, οι εικόνες αυτές λειτουργούν και ως μήνυμα προς τη διεθνή κοινότητα, προβάλλοντας την τουρκική παρουσία ως μόνιμο και αδιαμφισβήτητο στοιχείο της περιοχής.
Παράλληλα, η ανάδειξη του τεμένους ως «συμβόλου της πίστης των Τουρκοκυπρίων επί 450 χρόνια», όπως είχε δηλώσει ο Ερσίν Τατάρ κατά τα εγκαίνια, εντάσσεται στη διαχρονική προσπάθεια οικοδόμησης μιας διαφορετικής ιστορικής αφήγησης για την κατεχόμενη Λευκωσία.
Η πολιτιστική κληρονομιά στο επίκεντρο
Η Αγία Σοφία δεν αποτελεί απλώς έναν χώρο λατρείας. Είναι ένα από τα σημαντικότερα μεσαιωνικά μνημεία της ανατολικής Μεσογείου και αναπόσπαστο κομμάτι της πολιτιστικής κληρονομιάς της Κύπρου.
Γι' αυτό και κάθε παρέμβαση στον τρόπο προβολής και αξιοποίησής της ξεπερνά τα όρια της θρησκείας και αγγίζει ζητήματα ιστορίας, πολιτισμού, διεθνούς δικαίου και πολιτικής.
Οι πρόσφατες εικόνες από τη Λευκωσία αποδεικνύουν ότι, περισσότερο από μισό αιώνα μετά την τουρκική εισβολή, τα μνημεία της Κύπρου εξακολουθούν να βρίσκονται στο επίκεντρο μιας διαρκούς μάχης συμβολισμών, όπου η ιστορία χρησιμοποιείται όχι μόνο για να θυμίζει το παρελθόν, αλλά και για να διαμορφώνει τις πολιτικές ισορροπίες του παρόντος.