Παρότι το Κυπριακό δεν βρίσκεται επισήμως στην ατζέντα της Συνόδου Κορυφής του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα, το παρασκήνιο των επαφών αναδεικνύει ότι το εθνικό ζήτημα εισέρχεται σε μια νέα, κρίσιμη γεωπολιτική φάση. Η συνάντηση του Προέδρου του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα και της Προέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν με τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν θεωρείται κομβική, καθώς για πρώτη φορά μετά από μεγάλο χρονικό διάστημα η Ευρωπαϊκή Ένωση επιχειρεί να συνδέσει πιο άμεσα την πρόοδο στις ευρωτουρκικές σχέσεις με τις εξελίξεις στο Κυπριακό.
Η χρονική συγκυρία μόνο τυχαία δεν είναι. Η Άγκυρα επιδιώκει να επαναφέρει τις σχέσεις της με τις Βρυξέλλες σε νέα βάση, διεκδικώντας αναβάθμιση της τελωνειακής ένωσης, απελευθέρωση του καθεστώτος θεωρήσεων (visa), αλλά και ουσιαστικότερη συμμετοχή στους ευρωπαϊκούς αμυντικούς σχεδιασμούς μέσω του μηχανισμού SAFE. Από την άλλη πλευρά, η Ευρωπαϊκή Ένωση εμφανίζεται διατεθειμένη να εξετάσει τα τουρκικά αιτήματα, υπό την προϋπόθεση ότι η Άγκυρα θα επιδείξει έμπρακτη βούληση για αποκλιμάκωση και πρόοδο στο Κυπριακό.
Το Κυπριακό επιστρέφει στο επίκεντρο
Σύμφωνα με το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, οι δύο κορυφαίοι Ευρωπαίοι αξιωματούχοι θα συζητήσουν με τον Τούρκο Πρόεδρο τις περιφερειακές εξελίξεις, δίνοντας ιδιαίτερη έμφαση στις προσπάθειες του Γενικού Γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών, Αντόνιο Γκουτέρες, για επανέναρξη των συνομιλιών.
Οι πληροφορίες συγκλίνουν ότι οι επαφές αυτές συντονίζονται στενά με τα Ηνωμένα Έθνη, ενώ ο ίδιος ο Γκουτέρες βρίσκεται εδώ και μήνες σε συνεχή επικοινωνία με τον Αντόνιο Κόστα, αναζητώντας τις αναγκαίες πολιτικές προϋποθέσεις για τη σύγκληση νέας άτυπης διάσκεψης «5+1», πιθανότατα στα τέλη Ιουλίου ή στις αρχές Αυγούστου.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση μπορεί να μην συμμετέχει επίσημα στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων, ωστόσο θεωρείται πλέον βασικός παράγοντας στη διαμόρφωση του πολιτικού περιβάλλοντος που θα επιτρέψει την επανεκκίνηση της διαδικασίας.
Η Τουρκία στέλνει μηνύματα προς την Ευρώπη
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι δημόσιες τοποθετήσεις της τουρκικής ηγεσίας.
Ο υπουργός Εξωτερικών Χακάν Φιντάν, σε συνέντευξή του στους New York Times, χαρακτήρισε την Τουρκία αναπόσπαστο μέρος της ευρωπαϊκής αρχιτεκτονικής ασφαλείας, δηλώνοντας χαρακτηριστικά ότι «είμαστε κι εμείς μέρος της Ευρώπης και αν δεν ενωθούμε στην ευρωπαϊκή γεωγραφία για να διαμορφώσουμε την πλατφόρμα ασφαλείας μας, δεν θα νιώσουμε ποτέ αρκετά ασφαλείς».
Οι δηλώσεις αυτές ερμηνεύονται ως σαφές μήνυμα ότι η Άγκυρα επιδιώκει ουσιαστική επαναπροσέγγιση με την Ευρωπαϊκή Ένωση, ιδιαίτερα σε μια περίοδο όπου οι γεωπολιτικές ισορροπίες στην περιοχή μεταβάλλονται ραγδαία.
Η Λευκωσία βλέπει ευκαιρία, αλλά κρατά μικρό καλάθι
Στην κυπριακή κυβέρνηση επικρατεί συγκρατημένη αισιοδοξία.
Η Λευκωσία θεωρεί ότι επιβεβαιώνεται η στρατηγική που ακολουθεί τα τελευταία χρόνια, σύμφωνα με την οποία η ευρωπαϊκή πορεία της Τουρκίας δεν μπορεί να αποσυνδεθεί από τις υποχρεώσεις της έναντι της Κυπριακής Δημοκρατίας.
Ωστόσο, αποφεύγει τις θριαμβολογίες.
Ο κυβερνητικός εκπρόσωπος Κωνσταντίνος Λετυμπιώτης χαρακτήρισε τις επαφές στην Άγκυρα «ενδεικτικές και όχι κατ' ανάγκη καθοριστικές», επισημαίνοντας ότι οι δηλώσεις τόσο του Ερντογάν όσο και του Χακάν Φιντάν καταδεικνύουν αναθέρμανση του ενδιαφέροντος της Τουρκίας για στενότερες σχέσεις με την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Την ίδια στιγμή υπενθύμισε ότι η πρόοδος που επιδιώκει η Άγκυρα περνά μέσα από την εκπλήρωση συγκεκριμένων ευρωπαϊκών υποχρεώσεων, στις οποίες περιλαμβάνονται και οι κυπρογενείς δεσμεύσεις.
Τα μεγάλα ερωτήματα
Παρά τη θετική κινητικότητα, παραμένουν ανοιχτά κρίσιμα ζητήματα.
Η αναβάθμιση της τελωνειακής ένωσης προϋποθέτει συναίνεση όλων των κρατών-μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Παραμένει επίσης άγνωστο κατά πόσο η Τουρκία είναι διατεθειμένη να τροποποιήσει την αντιτρομοκρατική νομοθεσία της, όπως ζητούν οι Βρυξέλλες για την απελευθέρωση των θεωρήσεων, αλλά και εάν είναι έτοιμη να προχωρήσει σε κινήσεις αποκλιμάκωσης απέναντι στην Ελλάδα, όπως η άρση του διαβόητου casus belli.
Στο τραπέζι φέρονται επίσης να βρίσκονται σκέψεις για έναν πιθανό ρόλο του ΝΑΤΟ σε μια μελλοντική αρχιτεκτονική ασφάλειας μιας ενδεχόμενης λύσης του Κυπριακού, χωρίς ωστόσο να υπάρχει μέχρι στιγμής οποιαδήποτε επίσημη επιβεβαίωση.
Η μεγάλη πρόκληση δεν είναι μόνο η επανέναρξη
Έμπειροι διπλωματικοί κύκλοι επισημαίνουν ότι η μεγαλύτερη πρόκληση δεν είναι απλώς να συγκληθεί νέα διάσκεψη, αλλά να δημιουργηθούν οι πολιτικές προϋποθέσεις ώστε αυτή να έχει πραγματικές πιθανότητες επιτυχίας.
Τονίζουν ότι σήμερα απουσιάζει η απαραίτητη προετοιμασία της κοινής γνώμης, ενώ υπενθυμίζουν πως κάθε συμφωνία θα πρέπει να αντιμετωπίσει εξαιρετικά σύνθετα ζητήματα, από την ασφάλεια και τις εγγυήσεις μέχρι τη σταδιακή εφαρμογή μιας ενδεχόμενης λύσης.
Όπως χαρακτηριστικά σημειώνουν, «ο διάβολος κρύβεται στις λεπτομέρειες».
Το επόμενο διάστημα θα είναι καθοριστικό
Όλα τα βλέμματα στρέφονται πλέον στις συναντήσεις της προσωπικής απεσταλμένης του ΟΗΕ, Μαρία Άνχελα Ολγκίν, στις Βρυξέλλες, αλλά και στην τελική στάση που θα τηρήσει η Άγκυρα ως προς τη σύγκληση της νέας άτυπης πολυμερούς διάσκεψης.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση φαίνεται αποφασισμένη να αξιοποιήσει τη γεωπολιτική συγκυρία ώστε να φέρει πιο κοντά την Τουρκία, χωρίς όμως να παρακάμψει το Κυπριακό.
Το ερώτημα που παραμένει είναι εάν η Άγκυρα θα επιλέξει να μετατρέψει το αυξημένο ενδιαφέρον της για την Ευρώπη σε ουσιαστικές κινήσεις στο Κυπριακό ή αν η νέα αυτή κινητικότητα θα εξαντληθεί σε ακόμη έναν γύρο διπλωματικών επαφών χωρίς απτό αποτέλεσμα.