Το διαζύγιο δεν αποτελεί απλώς το τέλος μιας σχέσης. Για πολλούς ανθρώπους είναι μια από τις πιο στρεσογόνες εμπειρίες της ζωής, συγκρίσιμη –σύμφωνα με ψυχολόγους– με την απώλεια ενός αγαπημένου προσώπου ή ακόμη και με σοβαρές ασθένειες. Πίσω από τις δικαστικές διαδικασίες, τις οικονομικές διαφορές και τις αποφάσεις για την επιμέλεια των παιδιών, εξελίσσεται μια σιωπηλή ψυχική δοκιμασία που συχνά περνά απαρατήρητη.
Οι ειδικοί τονίζουν ότι ο χωρισμός ενεργοποιεί έναν πραγματικό μηχανισμό πένθους. Ο άνθρωπος καλείται να αποχαιρετήσει όχι μόνο τον σύντροφό του, αλλά και τα όνειρα, τις προσδοκίες και την καθημερινότητα που είχε χτίσει επί χρόνια. Δεν είναι τυχαίο ότι πολλοί βιώνουν έντονα συναισθήματα θλίψης, θυμού, ενοχής, φόβου ή μοναξιάς.
Τι δείχνουν οι έρευνες
Μελέτες του American Psychological Association (APA) και του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (ΠΟΥ) καταδεικνύουν ότι τους πρώτους μήνες μετά από ένα διαζύγιο αυξάνεται σημαντικά ο κίνδυνος εμφάνισης κατάθλιψης, αγχωδών διαταραχών, αϋπνίας και κρίσεων πανικού.
Παράλληλα, ερευνητές του Harvard Medical School διαπίστωσαν ότι οι διαζευγμένοι εμφανίζουν αυξημένα επίπεδα άγχους και μοναξιάς, ιδιαίτερα όταν ο χωρισμός είναι συγκρουσιακός ή αιφνίδιος.
Άλλη μεγάλη μελέτη που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Journal of Health and Social Behavior έδειξε ότι τα πρώτα δύο χρόνια μετά το διαζύγιο αποτελούν την πιο δύσκολη περίοδο προσαρμογής, κατά την οποία παρατηρούνται περισσότερα περιστατικά κατάθλιψης, υπερκατανάλωσης αλκοόλ και κοινωνικής απομόνωσης.
Οι άνδρες υποφέρουν... αλλά δεν το δείχνουν
Παρότι οι γυναίκες αναζητούν συχνότερα ψυχολογική βοήθεια, αρκετές έρευνες δείχνουν ότι οι άνδρες αντιμετωπίζουν μεγαλύτερο κίνδυνο σοβαρών ψυχικών επιπτώσεων μετά το διαζύγιο.
Οι ειδικοί αποδίδουν το φαινόμενο στο γεγονός ότι πολλοί άνδρες δυσκολεύονται να εκφράσουν τα συναισθήματά τους ή να ζητήσουν στήριξη. Ως αποτέλεσμα, αρκετοί οδηγούνται σε κοινωνική απομόνωση, κατάχρηση αλκοόλ ή ακόμη και σε αυτοκαταστροφικές συμπεριφορές.
Οι γυναίκες και το βάρος της καθημερινότητας
Από την άλλη πλευρά, οι γυναίκες καλούνται συχνά να διαχειριστούν πολλαπλούς ρόλους ταυτόχρονα. Η ανατροφή των παιδιών, οι οικονομικές δυσκολίες και η επαγγελματική πίεση επιβαρύνουν σημαντικά την ψυχική τους ανθεκτικότητα.
Ωστόσο, σύμφωνα με τους ειδικούς, οι γυναίκες εμφανίζουν μεγαλύτερη προσαρμοστικότητα μακροπρόθεσμα, κυρίως επειδή δημιουργούν ισχυρότερα κοινωνικά δίκτυα υποστήριξης και απευθύνονται ευκολότερα σε επαγγελματίες ψυχικής υγείας.
Τα παιδιά δεν χωρίζουν ποτέ από τους δύο γονείς
Οι μεγαλύτεροι "σιωπηλοί πρωταγωνιστές" ενός διαζυγίου είναι τα παιδιά.
Οι παιδοψυχολόγοι επισημαίνουν ότι δεν είναι το ίδιο το διαζύγιο που προκαλεί το μεγαλύτερο τραύμα, αλλά οι συνεχείς συγκρούσεις μεταξύ των γονέων.
Έρευνες δείχνουν ότι όταν οι γονείς συνεργάζονται, αποφεύγουν να χρησιμοποιούν τα παιδιά ως μέσο πίεσης και διατηρούν ένα σταθερό περιβάλλον, οι ανήλικοι προσαρμόζονται σημαντικά καλύτερα και εμφανίζουν λιγότερες ψυχολογικές δυσκολίες.
Αντίθετα, οι παρατεταμένες δικαστικές διαμάχες, οι λεκτικές συγκρούσεις και η γονική αποξένωση μπορούν να επηρεάσουν την αυτοεκτίμηση, τη σχολική επίδοση και τη συναισθηματική ανάπτυξη των παιδιών.
Πότε χρειάζεται βοήθεια
Οι ψυχολόγοι συνιστούν να αναζητείται επαγγελματική υποστήριξη όταν τα συμπτώματα επιμένουν για εβδομάδες ή μήνες και επηρεάζουν την καθημερινή λειτουργικότητα.
Ενδεικτικά σημάδια είναι:
έντονη θλίψη που δεν υποχωρεί,
επίμονη αϋπνία ή υπερβολικός ύπνος,
κρίσεις άγχους,
κοινωνική απομόνωση,
απώλεια ενδιαφέροντος για δραστηριότητες,
υπερβολική χρήση αλκοόλ ή ουσιών,
σκέψεις απελπισίας ή αυτοκαταστροφής.
Η έγκαιρη παρέμβαση μπορεί να αποτρέψει σοβαρότερες ψυχικές διαταραχές και να βοηθήσει το άτομο να ανακτήσει την ισορροπία του.
Το τέλος μπορεί να γίνει μια νέα αρχή
Παρά τον πόνο που συνοδεύει έναν χωρισμό, οι ειδικοί υπογραμμίζουν ότι το διαζύγιο δεν σηματοδοτεί απαραίτητα μια μόνιμη ψυχολογική κατάρρευση. Αντίθετα, πολλοί άνθρωποι, μετά την αρχική περίοδο προσαρμογής, ανακαλύπτουν νέες δυνατότητες, επαναπροσδιορίζουν τις προτεραιότητές τους και χτίζουν πιο υγιείς σχέσεις.
Η ψυχική ανθεκτικότητα, η στήριξη από την οικογένεια και τους φίλους, αλλά και η βοήθεια από επαγγελματίες ψυχικής υγείας μπορούν να μετατρέψουν μια βαθιά προσωπική κρίση σε αφετηρία προσωπικής εξέλιξης.
Γιατί, όσο επώδυνο κι αν είναι το τέλος ενός γάμου, δεν σημαίνει και το τέλος της ζωής. Για πολλούς αποτελεί την αρχή ενός νέου κεφαλαίου, στο οποίο η ψυχική υγεία, η αυτοφροντίδα και η εσωτερική ισορροπία γίνονται η σημαντικότερη προτεραιότητα.